10 Δεκεμβρίου 1830: γέννηση της Έμιλι Ντίκινσον

Μέχρι τα 25 της η Έμιλι ήταν σαν όλες τις άλλες κοπέλες στα χωριά της Νέας Αγγλίας. Μετά το τέλος του αμερικανικού εμφύλιου απομονώθηκε τόσο πολύ κοινωνικά, ώστε έγινε ένας «τοπικός θρύλος». Το ντύσιμό της, ένα τυπικό βαμβακερό λευκό φόρεμα, ένα ακόμη σημάδι του αναχωρητισμού της, έγινε μύθος. Ήδη από το 1867 μιλούσε στους επισκέπτες της πίσω από μια πόρτα. Τα τελευταία 15 χρόνια της ζωής της απέφευγε να τους αντικρίσει.

Ένα από τα βασικά γνωρίσματα της ποίησής της είναι η αντισυμβατική χρήση σημείων στίξης (ειδικά παύλες) για την αποσαφήνιση του νοήματος, υποδηλώνοντας τον τόνο.

Οι πιο καλοί μου Γνώριμοι είναι εκείνοι

Που Λόγια δεν αλλάξαμε Μαζί –

Τ’ Άστρα που άγγελαν έλα στην Πόλη

Ποτέ δε Με σκέφτηκαν αγενή

Μόλο που στο Ουράνιο Κάλεσμά του

Δεν το κατόρθωνα ν’ ανταποκριθώ –

Η ακλόνητη – ευλαβική μου Όψη

Αβροφροσύνη τους φαινόταν αρκετή –

Dickinson, E. (2013). Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά. Ποιήματα και Επιστολές. Μτφρ. Σακελλίου Λ., Γρίβα Α., Μαντά, Φ. Εκδόσεις Gutenberg.

Η Έμιλι Ντίκινσον γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα στις 10 Δεκεμβρίου 1830.

Η Ψυχή διαλέγει τους Ομοίους της

Μετά σφαλνά τη Θύρα

Στη θεϊκή πλειοψηφία της

Άλλον να εισβάλλει δεν αφήνει

Ακλόνητη μετρά τους Ηνιόχους που σταματούν

Στην Ταπεινή της Πύλη

Ακλόνητη ο αυτοκράτωρ το γόνυ κλίνει

Επάνω στο χαλί της

Την ξέρω από μεγάλο έθνος

Διαλέγει Έναν

Μετά τις Βαλβίδες κλείνει της προσοχής της

Σαν Πέτρα

~ Emily Dickinson, 1862, Μετάφραση: Λιάνα Σακελλίου

~~~~~

The soul selects her own society,

Then shuts the door;

On her divine majority

Obtrude no more.

Unmoved, she notes the chariot's pausing

At her low gate;

Unmoved, an emperor is kneeling

Upon her mat.

I've known her from an ample nation

Choose one;

Then close the valves of her attention

Like stone.

8 Δεκεμβρίου 1911: γεννιέται ο Νίκος Γκάτσος

Στις 8 Δεκεμβρίου 1911 γεννήθηκε ο ποιητής, μεταφραστής και στιχουργός Νίκος Γκάτσος.

«[...] Ο Νίκος Γκάτσος «είχε ακούσει τη φωνή». Ενδιαφερότανε για το τυχαίο και την πιθανή αλλ’ ασύλληπτη νομοτέλειά του, όχι μόνο στην ποίηση, αλλά το ίδιο και στη ζωή, στον έρωτα, το παιχνίδι, στα καθημερινά γεγονότα.

Τον τραβούσε η άπειρη συνδυαστική της φαντασίας. Βρισκότανε πέραν από τις προκαταλήψεις, κι ας είχε δημιουργήσει άλλες δικές του, προσωπικές. Πολύ φυσικό να γίνουμε γρήγορα φίλοι. Ανταλλάξαμε βιβλία, ποιήματα, μυστικά.

Μαζί, αργότερα, ιδρύσαμε το πρώτο φιλολογικό καφενείο της γενιάς μας, το «Ηραίον» που το ενισχύσανε αμέσες ο Καραντώνης, ο Σαραντάρης και η πολυθρύλητη παρέα τους. Στις δύο μετά τα μεσάνυχτα, όταν το «Ηραίον» έκλεινε, ολόκληρο εκείνο το μπουλούκι ξεχυνότανε στην παρθένα τότε ακόμη λεωφόρο Φωκίωνος Νέγρη κι άρχιζε τις ατέλειωτες συζητήσεις κάτω από τους ευκάλυπτους, συχνά ως τις τρεις και τέσσερις το πρωί. [...]

Ελύτης, Ο. (2017). Ανοιχτά Τετράδια. Αθήνα: Ίκαρος.

Ο Βασίλης Λέκκας ερμηνεύει το "Αν θυμηθείς τ' όνειρό μου" σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και στίχους Νίκου Γκάτσου.

8 Δεκεμβρίου 1943: γεννιέται ο Jim Morrison των Doors!

Στις 8 Δεκεμβρίου 1943 γεννήθηκε ένας ακόμη ποιητής και μουσικός: ο Jim Morrison.

Η εκτέλεση του «The End», ενός σκοτεινού και δαιδαλώδους τραγουδιού, από τους Doors στο νησί του Wight το 1970 θεωρείται θρυλική.

8 Δεκεμβρίου 1980: δολοφονία του John Lennon

Έγραψε και έζησε υποστηρίζοντας πως όλα όσα χρειαζόμαστε είναι Αγάπη. Το πλήρωσε, όπως τόσοι άλλοι, με τη ζωή του στις 8 Δεκεμβρίου 1980.

21 Νοεμβρίου 1998: πεθαίνει ο Νίκος Κατσαρός

"[...] Μπέρδευε τη λογική με την ποίηση. Τη ζωή με τους στίχους. Ήταν αυστηρός με τους βιαστικούς. Ευγενικός με τους λυπημένους και τους φτωχούς.

Δίδασκε μια ζωή μοναχική και τέχνης. Ζωγράφιζε μορφές αγίων, αρχαίων φιλοσόφων με μανδύες ή καπέλα σοφίας. Έπινε τον καφέ του σαν πρίγκηπας, έτρωγε σαν μοναχός, ύψωνε το ποτήρι κι έπινε το κρασί του για να αισθανθεί περισσότερο. [...]"

Αυτά, ανάμεσα σε άλλα, έγραφε λοιπόν ο Γιώργος Χρονάς για τον ποιητή Μιχάλη Κατσαρό που έφυγε στις 21 του Νοέμβρη 1998.

15 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας

"Γελᾶν ἅμα δεῖ καὶ φιλοσοφεῖν καὶ οἰκονομεῖν καὶ τοῖς λοιποῖς οἰκειώμασι χρῆσθαι καὶ μηδαμῇ λήγειν τὰς ἐκ τῆς ὀρθῆς φιλοσοφίας φωνὰς ἀφιέντας."

Και για να το πάρουμε αλλιώς:

"Πρέπει συγχρόνως να γελάμε ενώ φιλοσοφούμε και ασχολούμαστε με τις καθημερινές μας ανάγκες και υποθέσεις, αλλά καθόλου να μην απομακρυνόμαστε από την ορθή φιλοσοφία."

Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας λοιπόν σήμερα και στα decks ο Επίκουρος ο Σάμιος.

Γεννημένος στα 341 π.Χ, ο Επίκουρος έδινε μεγάλη αξία στη φιλία. Οι μαθητές του θαύμαζαν τόσο πολύ τις ιδέες και τον χαρακτήρα του, ώστε του αγόρασαν ένα σπίτι με κήπο στην Αθήνα, τον γνωστό «Κήπο του Επίκουρου» όπου δίδαξε μέχρι τον θάνατό του στα 270 π.Χ. Οι μαθητές του ονομάζονταν «οι από του κήπου» και μεταξύ αυτών ήταν ελεύθεροι πολίτες αλλά και δούλοι, σκλάβοι, οικοδέσποινες και εταίρες.

Ο Επίκουρος έζησε με στωική απλότητα και ήταν φοβερά λιτοδίαιτος. Ήταν πράος, ολιγαρκής και αγαθός καθώς και πολυγραφότατος συγγραφέας: το έργο του περιελάμβανε 300 περίπου κυλίνδρους, αλλά διασώθηκε μόνο ένα μικρό μέρος.

Η επικουρική ηθική έχει υλιστική βάση: το ύψιστο αγαθό είναι η ευχαρίστηση. Ωστόσο, υπάρχουν απολαύσεις που τις ακολουθεί ο πόνος. Ο σοφός όμως θα αποφύγει αυτές τις απατηλές, παροδικές σωματικές ηδονές. Οι πνευματικές ωστόσο ηδονές δεν περιορίζονται στο παρόν αλλά επεκτείνονται στο παρελθόν, ως αναμνήσεις, αλλά και στο μέλλον, ως ελπίδες.

Το ιδεώδες, δίδασκε ο Επίκουρος, είναι να ζει κανείς απαρατήρητος, πέρα από την κοινωνική ταραχή, κερδίζοντας την αρμονική ύπαρξη και «αταραξία».

12 Νοεμβρίου 1915: γεννιέται ο Roland Barthes

"(...) ο λόγος είναι ένα δέρμα: τρίβω το λόγο μου με αυτόν του άλλου. Είναι σα να έχω λέξεις αντί για δάχτυλα ή δάχτυλα στην άκρη της κάθε μου λέξης".

Αναζητήστε το κείμενο "Κατάματα" ("Droit dans les yeux") του Barthes, γραμμένο στα 1977. Εκεί λοιπόν, ανάμεσα σε άλλα, γράφει:

"(...) όλες οι αισθήσεις μπορούν λοιπόν να "κοιτούν" και αντίστροφα, το βλέμμα μπορεί να νιώθει, ν' αφουγκράζεται, να ψηλαφεί κ.λπ. Goethe: "Τα χέρια θέλουν να βλέπουν, τα μάτια θέλουν να θωπεύουν".

και πιο κάτω:

"Σας κοιτάζω, όπως κοιτάει κανείς το αδύνατον".

Ο Roland Barthes, τολμηρός και δυνατός πάντα στις εκφράσεις και την προβληματική του, γεννήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 1915.

11 Νοεμβρίου: θάνατος του Γιάννη Ρίτσου

« (...) Τότε ο Πέτρος πήρε το λόγο
κι είπε με τη βαθειά του τη φωνή:

Να λείπεις – δεν είναι τίποτα να λείπεις-
αν έχεις λείψει για ό,τι πρέπει,
θάσαι για πάντα μέσα σ’ όλα εκείνα
που γι’ αυτά έχεις λείψει,
θάσαι για πάντα, μέσα σ’ όλο τον κόσμο.»

Γιάννης Ρίτσος.
Απόσπασμα από το ποίημα Β΄ από την ποιητική συλλογή «Οι γειτονιές του κόσμου», Κέδρος 1957

Ο Γιάννης Ρίτσος έφυγε από τη ζωή στις 11 Νοεμβρίου 1990.

7 Νοέμβρη 1911: γεννιέται ο Αλμπέρ Καμύ

ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ
"(Με μεγάλον ενθουασιασμό): Θέλω ν' ανακατέψω τον ουρανό με τη θάλασσα, την ομορφιά με την ασχήμια· να κάνω να ξεχειλίσει το γέλιο μέσα από τον πόνο.

Ελικίωνε, το μόνο που θέλω είναι το φεγγάρι. Ξέρω από πριν τι θα με σκοτώσει. Δεν ξόδεψα ακόμα όλα όσα μπορούνε να με κάνουν να ζω. Γι' αυτό θέλω το φεγγάρι. Και δεν θα ξανάρθεις εδώ πριν μου το φέρεις."

Καμύ, Α. (1944). Καλιγούλας.

O Αλμπέρ Καμύ γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα, στις 7 Νοέμβρη 1911.

Το θεατρικό έργο του Καμύ παρακολούθησα πρώτη φορά το 2000 σε μια συμπαραγωγή του ΚΘΒΕ. Τον ρόλο του Καλιγούλα είχε υποδυθεί ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης.

Το ομώνυμο βιβλίο φέρει στο εσώφυλλό του τη σφραγίδα ενός από τα πλέον ιστορικά βιβλιοπωλεία της Θεσσαλονίκης που πλέον δεν υπάρχει...

2 Νοεμβρίου 1911: γέννηση Οδυσσέα Ελύτη

"(...) Αλλά με τις ξόβεργες μπορεί να πιάνεις πουλιά - δεν πιάνεις ποτέ το κελαηδητό τους. Χρειάζεται η άλλη βέργα, της μαγείας, και ποιος μπορεί να την κατασκευάσει αν δε του 'χει από μιας αρχής δοθεί; Καλώς να υπάρχει! Όταν αγγίζει αυτή τα πράγματα - τις λέξεις και τις συζυγίες τους - , η πραγματική νύχτα πέφτει κι ο πραγματικός ήλιος ανεβαίνει και όλες οι τυχόν παρανομίες παύουν ν' αποτελούν μιαν απλή - όπως τις βλέπει ο απλός άνθρωπος - αυθαιρεσία."

Ελύτης, Ο. (1974). Ανοιχτά Χαρτιά. Εκδόσεις Ίκαρος - Ikaros Publishing.

Ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε σαν σήμερα: 2 Νοέμβρη 1911.

2 Νοεμβρίου 1950: θάνατος Τζορτζ Μπέρναρντ Σω

"Μερικοί άνθρωποι σκέφτονται τα πράγματα όπως είναι και ρωτάνε «γιατί». Εγώ τα ονειρεύομαι όπως θα ήθελα να είναι και σκέφτομαι «γιατί όχι»."

Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω: θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος και μουσικός κριτικός.

Στα 1925 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Τέλη Οκτώβρη του 1950 έπεσε από μια σκάλα που είχε ανέβει για να κλαδέψει ένα δέντρο στον κήπο του. Πέθανε λίγες μέρες αργότερα στις 2 Νοεμβρίου του 1950, σε ηλικία 94 ετών.

31 Οκτωβρίου 1888: γέννηση Ναπολέωντα Λαπαθιώτη

Σαν σήμερα, στις 31 Οκτωβρίου 1888, γεννήθηκε ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοσυμβολιστικής και νεορομαντικής σχολής.

Πολυσυζητημένος ποιητής και σήμερα, ο Ναπολέων Λαπαθιώτης ασκεί τη γοητεία του ευαίσθητου αυτόχειρα...

30 Οκτωβρίου 1896: γέννηση Κώστα Καρυωτάκη

Ο Κώστας Καρυωτάκης γεννήθηκε σαν σήμερα στα 1896.

Ποιητής, πεζογράφος, αυτόχειρας. Ήταν φιλάσθενος, πάντα καλοντυμένος και διαρκώς απογοητευμένος.

Το έργο του μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες.

Νηπενθή (νη = μη (+πένθος), νηπενθές = φάρμακο (ναρκωτικό) για τη λύπη, από το ομώνυμο φυτό), αυτά που απομακρύνουν το πένθος, αυτά που απαλλάσσουν από τη θλίψη που δεν προξενούν λύπη, παυσίλυπα.

Ποιητική συλλογή του Κ. Καρυωτάκη που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβρη του 1921 με έξοδα του ποιητή. Περιέχει 37 πρωτότυπα ποιήματα και 1 μετάφραση σε πεζό ποιήματος του Μπωντλαίρ. Το πεζό κλείνει ως εξής:

«Κράτησε τα όνειρά σου· οι συνετοί δεν έχουν έτσι ωραία σαν τους τρελούς!»

30 Οκτωβρίου 1988: θάνατος Τάσου Λειβαδίτη

Μοιρολόι της βροχής
βράδυ Κυριακής,
πού πηγαίνεις μοναχός
ούτε πόρτα να μπεις,
πέτρα να σταθείς
κι όπου πας, χλωμό παιδί,
ο καημός σου στη γωνιά
σε καρτερεί.

Παλληκάρι χλωμό
μες στο καπηλειό
απομείναμε οι δυο μας,
ο καημός σου βραχνάς
πάψε να πονάς
η ζωή γοργά περνά
δυο κρασιά, δυο στεναγμοί
κι έχε γεια.

Παλληκάρι χλωμό
σ’ ηύρανε νεκρό
στο παλιό σταυροδρόμι,
μοιρολόι η βροχή
μαύρα π’ αντηχεί
στο καλό, χλωμό παιδί,
σαν τη μάγισσα
σε πήρε η Κυριακή.

Τάσος Λειβαδίτης

Ο Πικάσο για την Γκερνίκα

Όταν η Γαλλία βρισκόταν υπό ναζιστική κατοχή, στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού, ένας αξιωματικός της Γκεστάπο πλησίασε τον Πικάσο και με θαυμασμό κοίταξε τον πίνακα.

- Δικό σας έργο; τον ρώτησε.
- Όχι, δικό σας, ήταν η απάντηση του καλλιτέχνη.

Ο Πικάσο εμπνεύστηκε την "Γκερνίκα" όταν, στις 26 Απριλίου 1937 και κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, γερμανοί πιλότοι της αεροπορίας των εθνικιστών βομβάρδισαν την ομώνυμη κωμόπολη της Χώρας των Βάσκων. Στον βομβαρδισμό εκείνο σκοτώθηκαν 1.650 άνθρωποι και ισοπεδώθηκε το 70% της πόλης με 32 τόνους εκρηκτικά.

«Το ψωμί μου το 'δωσα στο μουλάρι μου»...

(...) κρύο τόσο που θά ‘λεγε κανείς ότι και ο Θεός κάποτε – κάποτε θέλοντας να επιστήση την προσοχή μας στη Μηδαμηνότητά μας, θα μας ανατρέψη από στιγμή σε στιγμή...

... Κύριε ταγματάρχα, είναι ντροπή αλλά έχω κάτι να σου πω... 
λίγο ψωμί θέλω γιατί δεν έφαγα σήμερα καθόλου... Κύριε ταγματάρχα, άρχισε να λέγει με δάκρυα, θα σου πω κάτι που δεν θα το πιστέψεις. Σήμερα το πρωί, σηκώθηκα, δεν βρήκα τίποτα να δώσω στα μουλαράκια μου, δεν είχα ούτε χλωρά ξύλα, ούτε σανό ούτε ένα άχυρο...

Τα μουλάρια μου μόλις μπήκα να τα σαμαρώσω, κατάλαβα ότι κλαίγανε τα καϋμένα για να τους δώσω κάτι και να μπούμε στο δρόμο...

Άι, δεν είχα τίποτε, μόνο μια κουραμάνα που θα ‘τρωγα. Γυρίζω, παίρνω το ψωμί από το σακίδιο, το μοιράζω το μισό έδωσα σε κάθε ένα, μ’ αυτό το ψωμί είναι τα ζώα μου όλη τη μέρα εγώ δε νηστικός από φαΐ και ψωμί μόνο το τσάι έφαγα στας 4 το πρωί που φόρτωσα...

Πολύ καλά έκαμες παιδί μου του λέγω... έτσι κάνουν όσοι πονούν τα ζώα».

«Η νίκη» του Κωστή Παλαμά

Και καθώς τα παιδιά της Ελλάδας έγραφαν σελίδες δόξας και μεγαλείου στις δυσπρόσιτες και χιονισμένες κορυφές της Πίνδου ο Κωστής Παλαμάς συνεπαρμένος απ' τις νίκες έγραψε το τελευταίο του ποίημα με τίτλο: «Η νίκη».

«Παιδιά μου ο πόλεμος,
για σας περνάει θριαμβευτής
των άδικων ο πόλεμος
δεν είν' εκδικητής
είναι ο θυμός της άνοιξης
και της δημιουργίας;
Κι' αν είναι, και στον
πόλεμο μέσα η ζωή θυσία,
ο τάφος είναι πέρασμα
προς την Αθανασία!»

Οι γέφυρες που απελευθέρωσαν τη Θεσσαλονίκη!

25 Οκτωβρίου: γέννηση Πικάσο

«Αυτό το χειμώνα, ο Πικάσο με μια εκπληκτική έμπνευση που δεν τον άφησε στιγμή, έφτιαξε μια σειρά σχεδίων που είναι τα ομορφότερα, τα πιο αυθόρμητα, τα πιο ανθρώπινα της θαυμαστής του πορείας, σχέδια που διακατέχονται από ένα αληθινό φως, γεμάτα με έμμονες παρουσίες, λες και τις βραδιές στο Vallauris εισέβαλε στο δωμάτιό του όλος ο κόσμος που δημιούργησε και πόζαρε για αυτόν, παραδομένος άνευ όρων. Και όλος ο κόσμος ήρθε για να εκπληρώσει την επιθυμία του, να παίξει με τα καπρίτσια του, να θρέψει το μαύρο του χιούμορ, κάνοντας τελικά τον Πικάσο να μας παραδοθεί».

Με το παραπάνω κείμενο προλόγισε ο Τεριάντ το ιστορικό διπλό τεύχος 29/30 του Verve που φιλοξένησε σχέδια του Πικάσο φτιαγμένα στο Vallauris από τις 28 Νοεμβρίου 1953 έως τις 3 Φεβρουαρίου 1954!

"Μάθε τους κανόνες ως επαγγελματίας, ώστε να τους καταστρατηγίσεις ως καλλιτέχνης". ~ Πάμπλο Πικάσο

Ο Πάμπλο Πικάσο γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 25 Οκτωβρίου 1881.

24 Οκτώβρη: βράβευση Γ. Σεφέρη με το βραβείο Νόμπελ

(...) Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα, και τι θα γινόμασταν αν η πνοή μας λιγόστευε;"

Και μερικές γραμμές πιο κάτω:

"Σ’ αυτόν τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου κι αν βρίσκεται."

Σαν σήμερα, 24 Οκτώβρη 1963, ο Γιώργος Σεφέρης βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα παραπάνω είναι αποσπάσματα της ομιλίας στην τελετή απονομής στις 10 Δεκεμβρίου 1963.