Παρασκευή, Ιανουαρίου 18, 2019

18 Ιανουαρίου 1915: γέννηση Βασίλη Τσιτσάνη

"Το τραγούδι το έγραψα μια χειμωνιάτικη βραδιά του 1938 που ήμουνα κλεισμένος στο πειθαρχείο του τάγματος, στο Ντεπό στη Σαλονίκη... Η ιστορία του τραγουδιού είναι πέρα για πέρα αληθινή και πάρα πολύ συγκινητική, οι δε ήρωές του βρίσκονται στη ζωή. Αξίζει να σου πω ότι η Αρχόντισσα που αναφέρω στο τραγούδι ήταν μια καλλονή... Όταν βγήκε ο δίσκος έγινε σεισμός, την τραγουδούσαν όλες οι κοινωνικές τάξεις, όλη η Ελλάδα.."

ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑ

Κουράστηκα για να σε αποκτήσω
αρχόντισσά μου μάγισσα τρελή
σαν θαλασσοδαρμένος μες στο κύμα
παρηγοριά ζητούσα ο δόλιος στη ζωή

Πόσες καρδούλες έχουν μαραζώσει
και ξέχασαν για πάντα τη ζωή
μπροστά στ’ αρχοντικά σου τα στολίδια
σκλαβώθηκαν για σένα ξένοι και ρωμιοί

Αρχόντισσα τα μαγικά σου μάτια
τα ζήλεψα τα έκλαψα πολύ
φαντάστηκα, σκεφτόμουνα παλάτια
μα συ με γέμισες μαρτύρια στη ζωή

Ο Βασίλης Τσιτσάνης γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα, στις 18 Ιανουαρίου 1915.


Τρίτη, Ιανουαρίου 15, 2019

15 Ιανουαρίου 1902: γεννιέται ο Ναζίμ Χικμέτ


[...] Ο Ναζίμ Χικμέτ βίωνε εντός του την ενότητα της παγκόσμιας κουλτούρας και παρ’ όλες τις ιδιαίτερες προτιμήσεις του, κοινωνικές, ιδεολογικές, δε δεχόταν πρόχειρους διαχωρισμούς του πνευματικού πολιτισμού, σε «ανατολικό» και «δυτικό», σε τυπικά «προοδευτικό» και τυπικά «παρακμιακό», κι έτεινε στην αποκατάσταση ενός ενιαίου ανθρωπιστικού πολιτισμού. Κι η τέχνη του, παρ’ όλα τα καθαρώς εθνικά της στοιχεία, παραμένει, όπως κάθε αληθινή τέχνη, διεθνική – δηλαδή ανθρώπινη, ή όπως λέμε εμφατικότερα: πανανθρώπινη. [...]

~ Ρίτσος, Γ. (1963). Ναζίμ Χικμέτ. Ποιήματα.

Ο Ναζίμ Χικμέτ γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα στη Θεσσαλονίκη, στις 15 Ιανουαρίου 1902.

Το παρακάτω ποίημα του Χικμέτ, σε απόδοση του Γιάννη Ρίτσου, μελοποίησε ο Μάνος Λοΐζος.


Κυριακή, Ιανουαρίου 13, 2019

13 Ιανουαρίου 1859: γεννιέται ο Κωστής Παλαμάς



" [...]
Είµαστ' εµείς οι αθάνατοι απολίτιστοι·
κι οι Πολιτείες λημέρια των ακάθαρτων,
κι οι Πολιτείες ταμπούρια των κιοτήδων
στη στρούγκα λυσσομάνημα και φαγωμός
λύκων, σκυλιών, προβάτων και τσοπάνηδων
Γιούχα και πάλε γιούχα των πατρίδων!
[...]

Ποιος είσαι που µας σπρώχνεις προς το κάρφωµα
που ανάξιους θα µας έκανε να πίνουµε,
καθώς τώρα τον πίνουµε, τον ήλιο;
Η κούπα µας κρατιέται πάντα ολόγιοµη·
κι αν έχουµε πατρίδα, φτάνει αυτή ώς εκεί
που φτάνει και του ήλιου το βασίλειο.
[...] "

~ Κωστής Παλαμάς, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου

Ο Κωστής Παλαμάς γεννήθηκε στην Πάτρα μια μέρα σαν σήμερα, στις 13 Ιανουαρίου 1859.

Παρασκευή, Ιανουαρίου 11, 2019

11 Ιανουαρίου 1910: γεννιέται ο Νίκος Καββαδίας


"... Μην με κοιτάς, θα σε θυμίσω εγώ που μ’ είδες:
Στην άμμο απάνω ανάστροφα σ’ είχα ζαβώσει
τη νύχτα που θεμέλιωναν τις πυραμίδες."

"Ο Καββαδίας ήταν εξ ορισμού άνθρωπος του πλοίου, της θάλασσας. Τα ποιήματα του είχαν λιγότερο τον χαρακτήρα της Λογοτεχνίας και περισσότερο της Βιογραφίας κάποιου, που ακολουθεί το νήμα, που ξεκινάει από τον Οδυσσέα, δηλαδή τον ταξιδιώτη, ο οποίος εμπλέκεται σε άπειρες περιπέτειες κι διαρκώς επιστρέφει. Τα ποιήματά του έχουν υπόθεση, έχουν δράση, όπως οι μπαλάντες. Δεν είναι μόνο στοχασμός, μελαγχολία, αναπόληση καταστάσεων. Κάθε ποίημα του Καββαδία θα μπορούσε να γίνει μονόπρακτο, ταινία μικρού μήκους ή ντοκιμαντέρ."

~ Δημήτρης Καλοκύρης

Ο Νίκος Καββαδίας γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα, στις 11 Ιανουαρίου 1910.


Τρίτη, Ιανουαρίου 08, 2019

8 Ιανουαρίου 1947: γεννιέται ο David Bowie


Γεννημένος στο νότιο Λονδίνο, ο David Robert Jones, που έμελλε να μείνει γνωστός ως David Bowie, ήταν τραγουδιστής, στιχουργός και ηθοποιός. Θεωρείται ως ένας από τους καλλιτέχνες που επηρέασαν περισσότερο τη μουσική του 20ου αίώνα.

Το Space Oddity, που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 1969, κατάφερε να εισέλθει στα πέντε περισσότερο πετυχημένα του βρετανικού πίνακα. Με το τραγούδι Let's Dance το 1983 έφτασε στην κορυφή τόσο του βρετανικού όσο και του αμερικανικού πίνακα.

Ανάμεσα στους ρόλους του ως ηθοποιός είναι κι εκείνοι του Ταγματάρχη Jack Celliers στην ταινία "Καλά Χριστούγεννα, κ. Λόρενς" (1983), του Πόντιου Πιλάτου στο "Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται" (1988) και του Νίκολα Τέσλα στο The Prestige (2006).

Ας χορέψουμε, λοιπόν!

Ο David Bowie γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα, στις 8 Ιανουαρίου 1947.


Δευτέρα, Ιανουαρίου 07, 2019

7 Ιανουαρίου 1944: αυτοκτονία Ν. Λαπαθιώτη


Στις 7 Ιανουαρίου 1944 αυτοκτόνησε με περίστροφο ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοσυμβολιστικής και νεορομαντικής σχολής. Ήταν το τελευταίο όπλο που είχε απομείνει από τη συλλογή του πατέρα του που ήταν στρατιωτικός. Όλα τα άλλα τα είχε δώσει λίγο καιρό πριν σε αντάρτες του ΕΛΑΣ.

Σύμφωνα με δική του επιθυμία ο Λαπαθιώτης έμεινε άταφος για τρεις μέρες για το φόβο της νεκροφάνειας. Από ανάλογες φοβίες υπέφεραν οι Πόε και Σοπέν...

Το Ερωτικό είναι ένα από τα ποιήματα του Λαπαθιώτη που έγραψε το 1928 και μελοποίησε πολύ αργότερα ο Νίκος Ξυδάκης. Το ποίημα έχει ακροστιχίδα και σχηματίζει το όνομα «Κώστας Γκίκας», που ήταν η μεγάλη αγάπη του ποιητή.

7 Ιανουαρίου 1904: θάνατος του Ε. Ροΐδη



Στις 7 Ιανουαρίου 1904 ο Εμμανουήλ Ροΐδης πέθανε από καρδιακή προσβολή.

Ο Ροΐδης θεωρείται ένας από τους πιο πνευματώδεις συγγραφείς που παρουσιάστηκαν στα ελληνικά γράμματα. Το έργο του καλύπτει πολλά διαφορετικά είδη, όπως το μυθιστόρημα, το διήγημα, τις κριτικές μελέτες, κείμενα πολιτικού περιεχομένου, μεταφράσεις και χρονογραφήματα.

Αγαπημένο μου μυθιστόρημα του Ροΐδη είναι "H Πάπισσα Ιωάννα". Δημοσιεύτηκε το 1866 με τον χαρακτηρισμό «μεσαιωνική μελέτη». Σε αυτό εξιστορείται ο βίος μίας γυναίκας, της Ιωάννας, που προσποιούμενη ότι ήταν άντρας, κατάφερε να αναρριχηθεί στην ιεραρχία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και να φτάσει μέχρι και το αξίωμα του Πάπα.

Το μυθιστόρημα βασίζεται στο σχετικό μεσαιωνικό θρύλο της Πάπισσας Ιωάννας, σύμφωνα με τον οποίο μια γυναίκα βρέθηκε στο θρόνο του Βατικανού κατά την περίοδο 855 - 858.

Δευτέρα, Δεκεμβρίου 10, 2018

10 Δεκεμβρίου 1830: γέννηση της Έμιλι Ντίκινσον


Μέχρι τα 25 της η Έμιλι ήταν σαν όλες τις άλλες κοπέλες στα χωριά της Νέας Αγγλίας. Μετά το τέλος του αμερικανικού εμφύλιου απομονώθηκε τόσο πολύ κοινωνικά, ώστε έγινε ένας «τοπικός θρύλος». Το ντύσιμό της, ένα τυπικό βαμβακερό λευκό φόρεμα, ένα ακόμη σημάδι του αναχωρητισμού της, έγινε μύθος. Ήδη από το 1867 μιλούσε στους επισκέπτες της πίσω από μια πόρτα. Τα τελευταία 15 χρόνια της ζωής της απέφευγε να τους αντικρίσει.

Ένα από τα βασικά γνωρίσματα της ποίησής της είναι η αντισυμβατική χρήση σημείων στίξης (ειδικά παύλες) για την αποσαφήνιση του νοήματος, υποδηλώνοντας τον τόνο.

Οι πιο καλοί μου Γνώριμοι είναι εκείνοι

Που Λόγια δεν αλλάξαμε Μαζί –

Τ’ Άστρα που άγγελαν έλα στην Πόλη

Ποτέ δε Με σκέφτηκαν αγενή

Μόλο που στο Ουράνιο Κάλεσμά του

Δεν το κατόρθωνα ν’ ανταποκριθώ –

Η ακλόνητη – ευλαβική μου Όψη

Αβροφροσύνη τους φαινόταν αρκετή –

Dickinson, E. (2013). Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά. Ποιήματα και Επιστολές. Μτφρ. Σακελλίου Λ., Γρίβα Α., Μαντά, Φ. Εκδόσεις Gutenberg.

Η Έμιλι Ντίκινσον γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα στις 10 Δεκεμβρίου 1830.



Η Ψυχή διαλέγει τους Ομοίους της

Μετά σφαλνά τη Θύρα

Στη θεϊκή πλειοψηφία της

Άλλον να εισβάλλει δεν αφήνει

Ακλόνητη μετρά τους Ηνιόχους που σταματούν

Στην Ταπεινή της Πύλη

Ακλόνητη ο αυτοκράτωρ το γόνυ κλίνει

Επάνω στο χαλί της

Την ξέρω από μεγάλο έθνος

Διαλέγει Έναν

Μετά τις Βαλβίδες κλείνει της προσοχής της

Σαν Πέτρα

~ Emily Dickinson, 1862, Μετάφραση: Λιάνα Σακελλίου

~~~~~

The soul selects her own society,

Then shuts the door;

On her divine majority

Obtrude no more.

Unmoved, she notes the chariot's pausing

At her low gate;

Unmoved, an emperor is kneeling

Upon her mat.

I've known her from an ample nation

Choose one;

Then close the valves of her attention

Like stone.